Nurcan CEYRAN
Türkiye’de yeni uygulamaya giren Depozito İade Sistemi, daha ilk günlerden itibaren büyük ilgi gördü. Vatandaşlar ellerindeki plastik, cam ve alüminyum ambalajları iade noktalarına taşıdı. Şişe başına verilen 1 liralık depozito bedeli, milyonlarca ambalajın geri dönüşüme kazandırılmasını sağladı.
Peki gerçekten bir anda çevre bilincimiz mi arttı?
Yoksa bizi harekete geçiren şey, cebimize dönen o bir lira mıydı?
Bu soruya önyargıyla cevap vermek haksızlık olur. Çünkü içinde bulunduğumuz ekonomik şartlar, insanların en küçük kazancı bile önemsemesine neden oluyor. Bugün bir lira belki tek başına büyük bir para değil. Ancak yüzlerce şişe biriktiren bir aile için bu, mutfak masrafına küçük de olsa katkı demek.
İşte tam da burada düşünmemiz gereken nokta başlıyor.
Yıllardır geri dönüşüm konusunda sayısız kampanya yapıldı. Afişler hazırlandı, reklamlar yayınlandı, çevreyi korumanın önemi anlatıldı. Fakat aynı başarıyı göremedik. Ne zaman ki insanların emeğinin karşılığı somut olarak verilmeye başlandı, işte o zaman davranış değişti.
Bu durum aslında toplumun çevreyi sevmediğini değil, doğru teşvikle doğru davranışı benimsediğini gösteriyor.
Belki de yıllardır yanlış soruyu sorduk.
“İnsanlar neden geri dönüşüm yapmıyor?” demek yerine, “İnsanların bunu yapmasını kolaylaştıracak sistemi kurduk mu?” diye sormalıydık.
Depozito sistemi sadece çevre projesi değildir. Aynı zamanda insan davranışını anlamanın da güzel bir örneğidir.
Çünkü insan bazen nasihatle değil, doğru kurulan sistemle değişir.
Bugün makinenin önünde bekleyen vatandaşı küçümsemek kolaydır. “Bir lira için sıra mı beklenir?” diyenler çıkacaktır. Ama unutulmamalıdır ki ekonomik sıkıntının yaşandığı dönemlerde insanlar hiçbir kazancı küçümsemez. Asıl önemli olan, bu kazancın aynı zamanda doğaya da fayda sağlamasıdır.
Eğer hem vatandaş kazanıyorsa hem de sokaklara, derelere ve ormanlara atılan milyonlarca ambalaj geri dönüşüme kazandırılıyorsa, bundan rahatsız olmak yerine bu başarıyı geliştirmeyi konuşmalıyız.
Belki de bu uygulama bize çok önemli bir gerçeği gösterdi.
Toplum değişmiyor değildi…
Toplum, doğru kurulan sistemi bekliyordu.
Bugün bir şişeyle başlayan bu alışkanlık, yarın su tasarrufuna, enerji verimliliğine ve çevre bilincine de dönüşebilir.
Yeter ki insanlar sadece sorumlulukla değil, adaletli ve uygulanabilir sistemlerle buluşturulsun.
Çünkü bazen bir lira, sadece bir lira değildir.
Bazen bir lira, toplumun nasıl düşündüğünü anlatan en güçlü cümledir.
